25 lipca 2025 roku uchwalono nowelizację Kodeksu postępowania cywilnego, która w istotny sposób zmienia zasady prowadzenia sporów budowlanych. Od 1 marca 2026 roku w sprawach dotyczących umów o roboty budowlane sąd będzie zobowiązany w pierwszej kolejności do skierowania stron do mediacji jeszcze przed posiedzeniem przygotowawczym albo przed pierwszą rozprawą. Oznacza to, że mediacja stanie się obligatoryjnym elementem postępowania, poprzedzającym merytoryczne rozpoznanie sprawy przez sąd.
Art. 458³a KPC wyłącza jednak obowiązek obligatoryjnej mediacji w przypadku postępowania nakazowego, postępowania upominawczego i elektronicznego postępowania upominawczego jednak w sytuacji wniesienia sprzeciw lub zarzutu nawet i tutaj mediacja stanie się obligatoryjna. Strony mają 7 dniowy termin na zgłoszenie sprzeciwu wobec wezwania sądu do mediacji, a w przypadku jego braku traktowany jest jako dorozumiana zgoda co w praktyce wymaga od stron szybkiej i świadomej reakcji procesowej.
Zmiana ta jest odpowiedzią na specyfikę sporów budowlanych, które należą do najbardziej złożonych postępowań gospodarczych. Często wymagają one analizy rozbudowanych kontraktów, dokumentacji technicznej, harmonogramów, kosztorysów. W konsekwencji procesy te bywają długotrwałe i kosztowne. Ustawodawca wyraźnie dąży więc do odciążenia sądów gospodarczych oraz do stworzenia przestrzeni do wcześniejszego, polubownego zakończenia konfliktu. Zmiana ta stanowi wyraz dążenia do upowszechnienia mediacji jako skutecznej i efektywnej formy rozwiązywania sporów.
Z perspektywy uczestników rynku budowlanego mediacja może oznaczać realne korzyści: szybsze zakończenie sporu, ograniczenie kosztów procesowych, większą elastyczność w kształtowaniu warunków porozumienia oraz możliwość zachowania relacji biznesowych, które w tej branży często mają długofalowy charakter. Jednocześnie nie można wykluczyć, że w części przypadków mediacja stanie się jedynie formalnym etapem postępowania, zwłaszcza gdy jedna ze stron nie będzie rzeczywiście zainteresowana kompromisem. Dodatkowym wyzwaniem może być krótki, siedmiodniowy termin na zgłoszenie sprzeciwu wobec mediacji, który może powodować presję i konieczność podejmowania decyzji bez pełnej analizy sprawy.
Wejście w życie nowych przepisów 1 marca 2026 r. oznacza, że mediacja stanie się nie tylko alternatywą, lecz obowiązkowym elementem procedury, który może w istotny sposób wpłynąć na dynamikę i sposób rozwiązywania konfliktów w sektorze budowlanym.