W dniu 23 września 2025 r. weszła w życie istotna nowelizacja ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych („u.k.s.c.”), której celem jest ułatwienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości i racjonalizacja obciążeń finansowych stron postępowania, w szczególności przedsiębiorców. Reforma obejmuje m.in. zmiany w art. 103 u.k.s.c. dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi.
Na czym polega zmiana?
Nowelizacja modyfikuje dotychczasowe zasady zwalniania od kosztów sądowych w odniesieniu do osób prawnych (w szczególności spółek kapitałowych). Przed zmianą spółki kapitałowe ubiegające się o zwolnienie od kosztów sądowych musiały wykazać nie tylko, że same nie dysponują wystarczającymi środkami, ale także że ich wspólnicy lub akcjonariusze nie mają środków na dokapitalizowanie spółki lub udzielenie jej pożyczki. Taki wymóg – zdaniem ustawodawcy – w praktyce ograniczał dostęp do skutecznego dochodzenia roszczeń sądowych.
W efekcie nowelizacji spółki kapitałowe wnioskujące o zwolnienie od kosztów sądowych nie muszą już wykazywać, iż ich wspólnicy lub akcjonariusze nie dysponują środkami na wsparcie spółki.
Dlaczego to ważne?
Zmiana wzmacnia zasadę odrębności majątku spółki od majątku wspólników. Ocena zasadności zwolnienia od kosztów sądowych koncentruje się obecnie wyłącznie na sytuacji finansowej samej spółki, co:
- upraszcza procedurę składania wniosku,
- ogranicza formalizm,
- zwiększa realny dostęp przedsiębiorców do sądu.
Ma to szczególne znaczenie dla spółek znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, w tym spółek w restrukturyzacji lub sporze o wysokiej wartości przedmiotu sporu.
Podsumowanie
Podsumowując, zmiana art. 103 u.k.s.c. stanowi istotne uproszczenie dla spółek kapitałowych w zakresie procedury zwolnień od kosztów sądowych, eliminując dotychczasowy obowiązek analizowania sytuacji majątkowej wspólników i wzmacniając autonomię majątku spółki kapitałowej. Reforma ta stanowi jeden z elementów szerszej tendencji ustawodawczej zmierzającej do zwiększenia dostępności wymiaru sprawiedliwości dla przedsiębiorców.